Herfst in de fruitberg

Het is herfst. Veel dieren en planten beginnen zich op te maken voor hun grote winterslaap.

De frambozenoogst van vandaag. Ik heb eens de moeite genomen om correct te belichten (met twee flitsers). Volgende keer ook nog eens tijd maken om dat fruit wat beter te presenteren ipv in zo'n lelijk bord

De oogst in de Fruitberg begint nu sterk terug te lopen. Ik pluk nu al een maand dagelijks 300 tot 500gr  herfstframbozen (van 6 meter frambozenhaag) en er hangen nog enkele blauwbessen aan de struiken (die nu mooi rood beginnen te kleuren (de bladeren, niet de bessen) ). Ik heb zonet de vruchten van mijn pruimelaar 'Prune de prince' geplukt, één van de laatste pruimenrassen (kleine zoete, droge vruchten). De zwaartekracht zorgt er voor dat we ook okkernoten kunnen beginnen rapen.

Wat ik de voorbije dagen ook ben beginnen eten... aalbessen. Eerlijk gezegd ben ik niet direct fan van rode aalbessen.  Maar aangezien de mini-masjkes zo enthousiast waren ("Die staan ook bij Oma en we vinden dat zo lekker") plantte ik enkele planten in 2010. Op aanraden van de Proeftuin nam ik er ook een roze en witte aalbes bij, omdat die superieur zouden zijn op het vlak van smaak (wat zoeter).
Vorig jaar vielen die roze en witte aalbessen zó in de smaak bij de kinderen (en bij mij), dat ik de selectie deze winter gevoelig uitgebreide (na lang onderhandelen konden de mini-masjkes leven met vier witte én vier roze aalbesplanten). Daarmee bleven de rode bessen deze zomer quasi onaangetast hangen aan de struiken. Ik plukte zelf wel af en toe enkele trosjes, maar aangezien er steeds lekkerder fruit in de omgeving stond te lonken, bleef een behoorlijk deel van de oogst aan de planten hangen. En zoals al vaker aangegeven, we zijn niet direct 'confituurmakers'.
Die resterende aalbessen kleuren nu dieprood, en zagen er nog steeds smakelijk uit. En dat zijn ze ook, smakelijker dan een maand of twee maand geleden, toen ze zogezegd rijp waren. Ik oogst de aalbessen in de toekomst dus wat later (tenzij de kinderen ze opnieuw ontdekken).

Een tijd geleden vroeg iemand me of ik geen netten over mijn planten hing. Neen dus, voor één of andere redenen mijden de vogels mijn tuin (of toch de bessen-etende vogels). Die aalbessen hangen dus nog steeds aan de struiken en zijn dus niet leeggeroofd. Ik hoop over enkele jaren wel verplicht te zijn een net te hangen (als de bomen wat groter worden in mijn tuin?)

In ieder geval is er ten opzichte van de voorbije maanden sprake van een duidelijke verschraling van het aanbod. Maar dat zou alleen dit jaar zo mogen zijn. Vanaf volgend jaar oogst ik rond deze tijd ook braambessen en druiven. De twee doordragende aardbeirassen zullen ons tot eind september voorzien van aardbeien. En de vijgen zullen volgend jaar hopelijk opnieuw van de partij zijn. Voor kiwibessen, paw-paws en kaki's zullen we nog enkele jaren geduld moeten oefenen.

Roodkleurende blauwbes (wordt uiteindelijk vuurrood)

Vanaf volgend jaar oogst ik ook peren en appels in herfst. Maar deze passen niet direct in mijn concept 'snoeptuin'.

Niet dat ik nu uitkijk naar de herfst van 2013, maar ik zal dan in ieder geval langer meer kunnen oogsten in de tuin.

Maar ook dan eind oktober de oogst zowat stilvallen. Vanaf dan zal ik, zolang het niet vriest nog wat herfstframbozen plukken en ook late braambessen (vorig jaar tot midden december vruchten geplukt). Om dan na die eerste vorst weer helemaal vol goede moed aan een nieuw seizoen te kunnen starten...

Himbotop-fabriek in volle productie. Als het weer meezit heb ik nog minstens twee maanden vruchten op deze plant.

Rubus en Ribes

Terwijl de frambozen stilaan een korte pauze inlassen, komen steeds meer braamstruiken en verwanten in productie.

Zo zijn de eerste bessen van de Japanese wijnbes rijp. De plant behoort tot het geslacht Rubus (net zoals de framboos en de braambes), maar de bes onderscheidt zich door de lekkere, zurige smaak van de helderrode bessen. De struik moet nog volop in productie geraken, maar zoals steeds smaakt de eerste bes van het jaar zovéél beter dan alle bessen die volgen.

De vruchtjes lossen zelf van de vruchtbodem wanneer ze rijp zijn, wat plukken zeer makkelijk maakt.

De combinatie van de mooie, rode stengels, het diepgroene blad, de mooie vruchbolsters én de lekkere bessen maken dit één van mijn favorieten in het Rubus-geslacht. Maar net zoals mijn andere Rubus-favoriet (Taybes), staat de plant vol met vervelende, vrij pijnlijke doorntjes.

Deze week ook de eerste rijpe bessen geplukt van de braambes 'Helen'.In tegenstelling tot de beschrijving zijn de vruchten vrij zacht bij volle rijpheid, zodat ze bij het oogsten snel tot braambessensmurrie worden herleid. De smaak is echter geweldig en maakt alles goed. De plant zou ook wat flinker mogen groeien...

'Loch Tay', de braambes waarvan ik nu al twee weken vruchten oogst, smaakt ook lekker, met een zuurdere ondertoon, maar kan toch niet tippen aan de volle smaak van 'Helen'. De vruchten zijn wel steviger, dus makkelijker te plukken..

De laatste kruisbes (Ribes) is ondertussen verteerd. Mijn goed voornemen voor de komende week : alle bessen mooi opleiden als drietakker, met behulp van bamboestokken. De staaldraad alleen volstaat  niet om de takken mooi recht naar boven te leiden (waardoor de planten hoger uitgroeien (tot 200 cm hoog?). Door de regen ben ik dit week-end niet verder geraakt dan twee planten...

Maar enkele kruisbesplanten zijn ook ten dele verteerd, 

Ik heb de verdachten/schuldigen nog niet geïdentificeerd, wel al op de gevoelige plaat vastgelegd.

De Line-Up

Niet minder dan vijf verdachten werden vandaag voorgeleid. 

Taybes, Boysonbes, Tulameen, Glen Doll, Zwarte Framboos

Een foto om de grootte van de Taybes duidelijk te maken (en dit was zeker niet de grootste bes aan de struik). Er zit in de (na)smaak een hint bloedappelsien. Bij het plukken van de bes ontdek je meteen waarom ze, ondanks de uitstekende smaak, niet in de versmarkt te verkrijgen is : de bessen zijn zeer zacht, en laten moeilijk los van bloemkroon. Maar in ieder geval een absolute aanrader voor thuis.

De Boysonbes, een andere braamboos (kruising framboos x braambes), smaakt meer als een braam, friszuur. Indien ik tussen beide bessen moest kiezen, zou ik resoluut voor de Taybes kiezen.

Tulameen is een zeer frequent aangeplante framboos in de commerciële teelt, met een typische konische vorm. Wanneer je frambozen koopt in de fruithandel, is de kans groot dat het Tulameen frambozen zijn.  De opbrengst is goed, de vruchten zijn groot, vast en hebben een zeer hoog suikergehalte. De plant maakt ook zeer vlot nieuwe stokken aan.
Glen Doll was enkele jaren geleden één van de vele uitdagers van Tulameen, maar lijkt het strijdtoneel al te hebben verlaten. Ze zou nochtans dubbel zo productief zijn als Tulameen, en het suikergehalte van Tulameen benaderen. De bessen aan deze plant zijn homogeen qua vorm en smaken uitstekend.

De laatste is de rij is de zwarte framboos. Eindelijk enkele rijpe bessen kunnen plukken. Ik vind hem best lekker, met een speciale, beetje kruidenachtige nasmaak (maar kan het nog niet goed thuisbrengen). Ze mag dus blijven. Enfin de plant, want de bes is samen met de andere bessen al lang opgegeten.

Bessen

Eén van de lekkerste bessen in mijn tuin is de 'Taybes'. Ik verkies ze boven bramen en frambozen. Het  is een braamboos - kruising tussen framboos en braambes -  en combineert de beste eigenschappen van beiden: een frambozenaroma gecombineerd met de sappigheid van een braam. 

Zeer sterk groeiende plant met venijnige doornen, maar zoals het spreekwoord zegt "Kermis is een geseling waard". Ik heb ook de doornloze Taybes (Buckingham Tayberry), maar die groeit een stuk minder enthousiast. De vruchten zijn tot nu toe ook wat kleiner op de doornloze variant.

De bessen worden 4-5 cm lang. De foto hieronder geeft onvoldoende aan hoe groot de bes wel niet is...  Als de eerste bessen rijp zijn, pluk ik ze om een vergelijkende foto te maken naast een framboos.

Taybes

Je leest wel eens negatieve commentaar over de smaak van deze bes. Maar dat zijn meestal mensen die de bessen te vroeg plukken. Als de bes frambozenrood is, is ze nog niet rijp. Je moet wachten tot ze nóg donkerder kleurt, zoals een overrijpe framboos. Een typische plant voor de hobbyist, omdat de vrucht te zacht en kwetsbaar is om commercieel aangeboden te worden. De plant wordt sinds een jaar of twee vrij algemeen aangeboden in tuincentra.

Een bijkomend voordeel is dat de bessen vrij vroeg rijpen. Ze zijn net iets vroeger rijp dan mijn vroegste braambes ('Helen'), die nog minstens twee weken tijd nodig heeft om af te rijpen. De laatste braambes (Triple Crown) start nu pas met bloeien, en zal vruchten geven tot aan de eerste nachtvorst.

Braambes 'Loch Tay'

'Duke' is een blauwbes die grote vruchten draagt. In mijn tuin vormt alleen 'Darrow' nog grotere bessen. De grootte van de bessen is bij  'Duke' vrij onregelmatig, met enkele zéér grote bessen dit jaar (de kleine bessen op de foto hieronder zijn ook al groter dan een standaard blauwe bes). Het is ook de eerste blauwbes met bijna rijpe vruchten. De laatste blauwbessen (Elizabeth) worden hier begin september geoogst.

Duke

Over grote bessen gesproken 'Titania', een zwarte bes, hoort ook thuis in de categorie "Mag het een beetje meer zijn". Zeer grote forse bessen, maar ik moet nog enkele dagen geduld aan de dag leggen voor de bessen echt rijp zijn. Net zoals de blauwbessen kleine anti-oxydantenbommetjes. 

Titania

Lang niet groot, hopelijk wel lekker is de zwarte framboos. Eerlijk gezegd ziet ze er nu nog niet zo appetijtelijk uit. De bessen zouden nu eerst vuurrood moeten kleuren om daarna zwart te kleuren. Mijn geduld wordt dus nog wat getest. Ik heb veel lovende commentaar over de smaak van de bessen gelezen. De plant draagt zéér veel vruchten, dus dit kan amper mislopen.

Zwarte framboos 'Black Jewel'

Bijna ...

Vorige week heb ik al gemeld dat de eerste mei-en junibessen rijp waren. Terwijl de meibes (Lonicera edulis, blauwe honingbes) best lekker is, is de junibes (Lonicera caerulea) erg zuur (zoals een kriek).

De eerste bosaardbeitjes zijn rijp. Veel stelt zo'n vruchtje niet voor, maar 't is wel lekker.

Daarom heb ik deze week dan ook échte aardbeiplanten besteld. In totaal 54 plantjes van 9 verschillende rassen, geen flauw idee of dat 'voldoende' zal zijn. Ik ben niet van plan al die rassen te behouden, alleen de lekkerste en gezondst groeiende zullen op termijn een plaats in mijn tuin verdienen.Vanaf volgende week krijgen ze allemaal een kans om zichzelf te bewijzen.

Gisteren de eerste kruisbes van het seizoen gegeten. Ik ben absoluut fan van deze knapperige zure bessen, maar ook de mini-Masjes zijn er dol op.

Kruisbes 'Risulfa'

Om het helemaal compleet te maken zowaar ook de eerste (herfst)framboos gegeten, 'Joan J'.

Framboos 'Joan J'

'Joan J' is één van de lekkerste rassen (van de acht)in mijn tuin. Deze vroege herfstframboos heeft bessen die ongeveer 30% groter zijn dan 'Autumn Bliss', ze zijn ook wat donkerder gekleurd. Het grote nadeel van 'Joan J' is dat de bessen erg snel overrijp worden aan de plant (je moet de plant dus quasi dagelijks plukken, maar dat vormt hier geen probleem).

Volgende week zijn ook de eerste aalbessen (rood/roze) en zwarte bessen rijp. Nu hangen ze nog, iets te flets gekleurd, aan de takken. De' witte aalbessen laten nog wat langer op zich wachten.

Zwarte bes 'Titania' met zeer grote bessen

Roze aalbes 'Gloire des Sablons'

Aalbes 'Rotet'

Witte aalbes 'Blanka'- nog lang niet rijp

Verder zijn de meeste braambessen en braambozen vruchten aan 't vormen. Deze Taybes zal einde deze maand eetbaar zijn

In heel de lijst van plantgoed dat nu vruchten draagt is er ééntje die me nog nieuwsgierig maakt. De zwarte framboos. Groeit als een braambes, bloeit als een framboos, ook de vruchten zien er eerder uit als een framboos maar zouden dieppaars tot zwart zijn bij volledige rijping. Dit was de enige plant die vorig jaar geen vruchten heeft gedragen (en dit jaar zijn schade inhaalt).

Fruitbloesem

Fruitbloesem? Dat is toch al lang voorbij? Neen. Appels, peren, kersen en pruimen zijn nu uitgebloeid. Maar dat betekent niet dat je niet meer kan genieten van fruitbloesems. Genieten. Ik spreek dus niet over de nietszeggende frambozen- en blauwbesbloemen , maar wel over de braambessen en -bozen. De nog vrij jonge struiken staan overladen met witte bloemen. 

Er zijn subtiele verschillen tussen de bloemen van de verschillende variëteiten, maar één ding hebben ze gemeen: ze worden allemaal druk bezocht door bestuivers van allerlei pluimage. 

Braamboos 'Taybes'

Braambes 'Helen'

Braambes 'Loch Tay'

'Loch Maree' bloeit niet dit jaar, omdat de plant nog herstelt van de laag-bij-de-grondse, of beter nog, ondergrondse aanval van een stelletje woelmuizen. En dat is jammer, want 'Loch Maree' bloemt lichtrose, met halfgevulde bloemen. Maar ik heb nog een jaartje geduld.

Gisteren heb ik in het stralende zonnetjes het leisysteem van de braambessen afgewerkt. Zwetend als een paard, maar dan eerder van de hitte als van de noeste arbeid. Net zoals de andere leisystemen bestaat het  uit staaldraad gespannen tussen kastanjepalen, waaraan de planten worden vastgebonden. Het grote voordeel van kastanjepalen, naast de weerstand aan verroting, is de natuurlijke look en het feit dat de palen niet recht zijn, je kan ze dus niet rechtzetten (maar volgens mijn zonen wel scheef zetten). Volgend jaar hangen deze draadwerken vol met bramentakken en dus ook overladen met bloemen einde mei.
Samen maken deze (toekomstige) bramenhagen een aparte tuinkamer waarin aalbessen en zwarte bessen geplant staan. Als de aalbessen volgend jaar iets hoger zijn, zaai ik er waarschijnlijk een bloemenmengsel in uit.

Betreft het aanbinden...één plant was op dat vlak een absolute marteling. Haar doornen prikten door mijn handschoenen,  maar vooral het opbinden van de plant tegen de wind in was niet zo'n goed idee.
Die Japanese wijnbes moet trouwens nog bloemen. Maar die plant met zijn dieprode stengels zowiezo een spektakel.

Japanese wijnbes

Hoorn des overvloeds

Iedereen die mijn tuin of mijn tuinplan ziet stelt zich dezelfde vraag. Wat ga je toch met al dat fruit doen? Verkopen? Neen dus. Confituur maken? Ook niet. Inmaken? Pfffft...

Terwijl ik besef dat er meer fruitbomen en -struiken in mijn tuin staan dan strikt noodzakelijk, blijf ik die vraag enigszins eigenaardig vinden.

Zo heb ik vrij veel aandacht geschonken aan de rasselectie. En naast smaak en ziekteresistentie ook rekening gehouden met de rijping.
Acht frambozenrassen zijn meer variëteiten dan je in de gemiddelde tuin aantreft, maar je hebt niet alleen zomer- en herfstframbozen, je hebt ook vroege en late zomerframbozen, alsook vroege tot zeer late herfstframbozen. Zo kunnen we frambozen van juni tot december oogsten.
Dat geldt ook voor pruimen (juli-oktober) en bramen (juli-november) en in mindere mate voor kruisbessen, blauwbessen, appels en peren. Ook vijgen rijpen gedurende een vrij lange periode af.

Frambozen, kruisbessen, blauwe bessen en druiven kan je volgens mij niet teveel hebben. Een grote tros druiven heeft ten huize Supermasj een gemiddelde levensverwachting die eerder in minuten dan in uren wordt uitgedrukt.
Kiwi's kunnen vrij lang bewaard blijven en narijpen. Noten zijn erg lang houdbaar. Appels en peren kunnen en zullen tot sap verwerkt worden.

Alleen bramen en pruimen heb ik met zekerheid teveel. Maar liever te veel dan te weinig.
Want als er fruit overblijft, kan je daar nog andere mensen een plezier mee doen.

En zo kan ik mijn verzamelobsessie gedeeltelijk goed praten. Maar kan ik vooral heel de zomer en de herfst ongeremd van fruit snoepen. Een hele luxe.